Hayatı Yaşanır Kılan, Boşluktur

Kitap adını Lao Tzu’ya atfedilen bir düşünceden alıyor: “Bir odayı yaşanır kılan, duvarları değil, içindeki boşluktur.” Bir hayatı yaşanır kılan da her anının doldurulması, ölçülmesi ve en verimli hâle getirilmesi değil; nefes alacak yer bırakılmasıdır.

Bugün nereye baksak başka bir alarm görüyoruz. İklim krizi derinleşiyor. Yapay zekâ işlerimizle birlikte kararlarımıza ve muhakememize de ortak oluyor. Toplumlar kutuplaşıyor, ortak gerçeklik duygusu aşınıyor. İnsanlık tarihinin en bağlantılı çağında yalnızlık büyüyor. Kurumlardan tedarik zincirlerine, demokrasilerden kendi sinir sistemlerimize kadar her şey daha kırılgan görünüyor.

Sanki aynı anda on ayrı yangın çıkmış ve biz bir kova suyla birinden ötekine koşuyoruz. Peki ya bunlar ayrı yangınlar değil, aynı büyük ateşin farklı yerlerden yükselen dumanlarıysa?

Kitabın çıkış noktası bu soru. Bana göre, birbirinden kopuk görünen birçok sorunun ardında ortak bir zihniyet var. Ve o zihniyet, çağımızın en makul, en az itiraz edilen kavramlarından birinin etrafında şekilleniyor: Verimlilik.

Verimli kılmak için önce ölçüyoruz. Sonra ölçebildiklerimizi yönetiyor, ödüllendiriyor, büyütüyoruz. Peki ölçemediklerimize ne oluyor? Güvene, muhakemeye, anlamaya, birlikte geçirilen zamana? Kârlılık artarken güven azalıyor mu? Hız kazanırken anlam kayboluyor mu? Verimlilik yükselirken insan eksiliyor mu?

Bu kitap, verimliliğin hayatımızdaki yerini sorguluyor. Her şeyi aynı ölçüye vurmanın bedelini soruyor. Çünkü çocuğunuzla geçirdiğiniz zamanın, bir dostluğun, vicdanınızın ya da bir ağacın gölgesinin performans tablosunda karşılığı olmak zorunda değil.

Her şeyin skora ve çıktıya bağlandığı bir çağda, bazı alanları ölçünün dışında tutmak bir medeniyet tercihidir. Belki de önümüzdeki dönemin en önemli becerisi, neyi daha verimli yapacağımızı bulmak kadar, neyi verimlilik hesabından koruyacağımızı bilmek olacak.